Infolinia 22 88 777 00

Udar mózgu objawy i czynniki ryzyka

udar mózgu objawy

Udar mózgu (łac. Apoplexia cerebri, ang. stroke), nazywany także zdarzeniem mózgowonaczyniowym, a dawniej – apopleksją, to zespół objawów spowodowany zaburzeniem czynności mózgu. Jeśli zaburzenie zaburzenie krążenia mózgowego trwa dłużej niż 24 godziny, osoba dotknięta udarem powinna zostać poddana natychmiastowej hospitalizacji.

Słowo udar ma swój źródłosłów w „nagłym uderzeniu” (jęz. ang.) lub „uderzeniu piorunem” (gr.). Niemniej owa nagłość występuje często na latami tworzonym podłożu.

Udar mózgu objawy
Udar mózgu – czynniki zwiększające ryzyko
Niedokrwienny udar mózgu
Udar mózgu krwotoczny
Nietypowe objawy udaru mózgu
Udar mózgu żylny
Jak zmniejszyć ryzyko?
Leczenie udaru
Powikłania i następstwa
Udar mózgu – podsumowanie

Udar mózgu objawy

Objawy udaru mózgu różnią się w zależności od tego, czy zdarzenie jest niedokrwiennym udarem mózgu, czy też udarem krwotocznym. W Polsce odnotowuje się około 70 tys. przypadków udaru rocznie, z czego 90% przypadków to udar niedokrwienny.

Należy pamiętać, że objawy udaru mózgu mają szerokie spektrum. Pomiędzy łagodniejszymi objawami udaru mózgu (np.lekkie zaburzenie mowy) a skrajną sytuacją utraty przytomności i paraliżu, występują inne rozmaite zaburzenia neurologiczne.

Objawy ruchowe udaru mózgu charakteryzują się osłabieniem lub niesprawnością jednej kończyny lub większej liczby kończyn. Z kolei objawy czuciowe obejmują zaburzenia lub utratę czucia w jednej kończynie lub więcej. Mogą także wystąpić zaburzenia widzenia lub zaniewidzenie jednooczne, zaburzenia pola widzenia (zaburzenia obuoczne), a także dwojenie i podwójne widzenie.

Następną grupą objawów są zaburzenia mowy (zaburzenia językowe). Zaliczamy do nich trudności w rozumieniu mowy (afazja czuciowa), trudności w doborze słów (afazja ruchowa), trudności w artykulacji słów (dyzartria). Dochodzą do tego trudności w czytaniu, pisaniu lub liczeniu.

Kolejną charakterystyczną dla udaru grupą objawów są zaburzenia zachowania (poznawcze). Tu możemy wymienić m.in.: trudności w wykonywaniu codziennych czynności (ubieranie się, mycie, jedzenie), dezorientację czasowo-przestrzenną (kłopot z określeniem daty dziennej czy rocznej, problemy z określeniem własnej lokalizacji), zaburzenia pamięci – zwłaszcza pamięci świeżej.

Do ostatniej grupy objawów udaru mózgu zalicza się zaburzenia równowagi, przede wszystkim trudności w przyjęciu i utrzymaniu postawy pionowej (chwiejny chód, potykanie się).

Udar mózgu – czynniki zwiększające ryzyko

Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia udaru możemy zaliczyć:

  • otyłość
  • cukrzycę
  • palenie papierosów
  • nadmierne picie alkoholu
  • choroby serca
  • duży stres lub wysiłek
  • nadciśnienie tętnicze
  • wiek

Niedokrwienny udar mózgu objawy

Powodem niedokrwiennego udaru jest nagłe zatrzymanie przepływu krwi do mózgu. Niedokrwienny udar mózgu nazywany jest zawałem mózgu, gdyż jest on podobny do zawału serca.
W zależności od długości występowania objawów udaru i jego dynamiki wyróżnić możemy:

  • przejściowe napady niedokrwienne – inaczej mały udar (ang. transient ischaemic attack – TIA) – objawy ustępują w ciągu 24 godzin),
  • odwracalny lub ustępujący udar niedokrwienny (ang. reversible ischaemic neurologic deficit – RIND) – jego objawy ustępują w przeciągu 3 tygodni.
  • Udar dokonany – jego objawy udaru utrzymują się dłużej niż 3 tygodnie na stałym poziomie lub nasilenie maleje tylko częściowo.
  • Udar postępujący – w tym przypadku objawy występują nagle, a następnie narastają stopniowo lub w postaci kolejnego zaostrzenia.

Objawy udaru niedokrwiennego to zazwyczaj: paraliż części twarzy (widoczna asymetria, opuszczony kącik ust), zaburzenia mowy ( w tym: niewyraźna i bełkotliwa mowa, problemy z rozumieniem mowy, kłopoty ze znalezieniem odpowiedniego słowa); zaburzenia świadomości, amnezja (utrata pamięci o zdarzeniach sprzed ataku udarowego), urojenia i omamy, chwiejny chód i/lub częściowy paraliż kończyn, nagłe upadki, kłopoty z orientacją, niedowidzenie jednooczne lub zaburzenie pola widzenia, problemy z przełykaniem.

Udar dokonany może być poprzedzony małym udarem mózgu, trwającym od 15 minut do godziny, może też skończyć się po kilku godzinach. W tym przemijającym ataku niedokrwiennym lepiej nie ignorować objawów takich jak: problem z mową, zawroty głowy, nagły brak czucia w kończynach. To przy nim pojawia się też charakterystyczne wykrzywienie twarzy („zwieszony” kącik ust).

Krwotoczny udar mózgu objawy

Przyczyną krwotocznego udaru mózgu jest nagły wylew krwi, który niszczy tkanki mózgu. Wyróżnia się udar krwotoczny śródmózgowy i podpajęczynówkowy. Przyczyną pierwszego jest nadciśnienie tętnicze, drugi natomiast powstaje w wyniku pęknięcia tętniaka, urazu głowy i inne.

Objawy to przede wszystkim:

  • powysiłkowe lub postresowe pogorszenie stanu zdrowia
  • niewyraźne mówienie (bełkotanie)
  • porażenie połowiczne (hemiplegia – porażenie mięśni jednej połowy ciała)
  • niedowład ciała
  • bardzo ostry ból głowy
  • zawroty głowy
  • silne, chlustające wymioty
  • napady drgawkowe
  • czkawka

W najgorszej fazie, do listy objawów dojdą też wahania tętna, ciśnienia tętniczego, zaburzenia oddechu i temperatury. Następuje wywrócenie gałek ocznych, utrata przytomności i śpiączka (narastanie wrażenia nieprzytomności i ,,gasnącego światła”, wreszcie całkowite zaśnięcie).

Przy tym typie udaru mogą pojawić się także tzw. objawy oponowe, czyli: sztywność karku, nadwrażliwość na dźwięki, światłowstręt oraz sztywnienie kręgosłupa i wygięcie go łukowato do tyłu.

Nietypowe objawy udaru mózgu

Istnieją także objawy trudniejsze do wychwycenia przez bliskich osoby dotkniętej udarem mózgu. Należą do nich:

  • zaburzenia neuropsychiatryczne (np. zaburzenia świadomości),
  • objawy ze strony autonomicznego układu nerwowego,
  • zaburzenia ruchowe – ruchy mimowolne,
  • zespoły nerwów obwodowych,
  • zespoły atypowe (np. dyzartria, zaburzenia widzenia, zespół obcego akcentu, dysfagia – zaburzenia przełykania pokarmu itd.),
  • niemijający ból głowy.

Z powyższymi objawami, niezgłaszanymi do szpitala jako „tymczasowe”, „zwyczajne”, pacjent może chodzić nieleczony tygodniami. W oczywisty sposób zagraża tym samym swojemu zdrowiu i życiu.

Udar mózgu żylny

O ile dwa wyżej opisane udary mózgu są znane od starożytności, to udar mózgu żylny pierwszy raz został opisany dopiero 100 lat temu. Zakrzepica naczyń żylnych mózgu (CVT – cerebral venous thrombosis) jest definiowana jako zaburzenie czynności mózgu spowodowane zakrzepicą żył mózgowych lub zatok żylnych opony twardej. Zdarza się rzadko, ale zwykle ze zbyt późnym rozpoznaniem. Dotyka głównie osoby do 50. roku życia, przy czym kobiety chorują trzykrotnie częściej niż mężczyźni.

Przyczyny udaru mózgu żylnego

Główne przyczyny udaru mózgu żylnego to m.in.:

  • różnego rodzaju zakażenia, takie jak: zapalenie ucha, zapalenie zatok, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zakażenia miejscowe, gruźlica, HIV, posocznica;
  • drugą grupą skupiającą przyczyny udaru mózgu żylnego będą zaburzenia krzepnięcia związane z nadkrzepliwością;
  • nowotwory;
  • ciąża;
  • niewydolność serca;
  • choroba Leśniowskiego-Crohna.

Udar mózgu żylny objawy

Ponad 90% pacjentów ze zdiagnozowanym udarem mózgu żylnym odczuwa silny ból głowy, który może być nagły lub rozwijać się stopniowo. Inne objawy to: wymioty, drgawki, gorączka, zaburzenia przytomności. Słabszy dopływ krwi do mózgu skutkuje z kolei wystąpieniem nadciśnienia wewnątrzczaszkowego. To powoduje objawy, takie jak: zaburzenie widzenia, wymioty, porażenie nerwów czaszkowych.

Udar mózgu – jak zmniejszyć ryzyko

Udar mózgu jako nagły lub rozwijający się w ukryciu zespół rozmaitych objawów powoduje, że trudno stosować wszystkie możliwości jego zapobiegania. O ile zalecenie „unikaj stresu” może być trudne do zrealizowania, o tyle istnieją zalecenia, które można stosować w codziennym funkcjonowaniu. Warto postarać się o:

  • rezygnację z palenia papierosów (ryzyko spada o ponad 50%); według części badań, przebywanie w otoczeniu dymu tytoniowego już zwiększa ryzyko wystąpienia udaru mózgu prawie dwukrotnie;
  • rezygnację z picia alkoholu lub jego ograniczenie: według niektórych badań, by zmniejszyć ryzyko wystąpienia udaru będzie to maksimum 2 kieliszki wódki, 2 puszki piwa lub 2 lampki wina dziennie, czyli 20-30 g alkoholu etylowego dla mężczyzn i połowa tej dawki dla kobiet niebędących w ciąży
  • obniżenie wagi ciała do wyniku BMI mniejsze niż 30; określono, że najbardziej przyczynia się do wystąpienia udaru mózgu otyłość brzuszna (kryteria dla mężczyzn: 102 cm w pasie, dla kobiet – 88 cm w pasie);
  • aktywność fizyczną – regularne 30 minut jazdy rowerem, aerobiku czy joggingu zmniejsza ryzyko wystąpienia udaru;
    kontrolę poziomu cukru we krwi;
  • kontrolę ciśnienia tętniczego – najlepiej, by wartość była poniżej 140/90 mm Hg; osoby z cukrzycą i chorobami nerek mają określoną wartość ciśnienia do 130/80 mm Hg;
  • zmniejszenie ilości soli używanej w codziennej diecie, ograniczenie pokarmów mięsnych, natomiast zwiększenie ilości zjadanych owoców i warzyw.

Udar mózgu – leczenie

Nie ma naprawdę skutecznych metod leczenia udaru krwotocznego, ale szanse chorego zwiększają się, jeśli trafi on do szpitala w ciągu dwóch godzin. Po upływie pięciu-sześciu godzin mamy już do czynienia z trwałymi i nieodwracalnymi zmianami w mózgu.

Jeśli chodzi o udar niedokrwienny, choremu podaje się lek rozpuszczający skrzeplinę. Optymalna granica podania leku to trzy godziny od wystąpienia objawów – istnieje wtedy szansa na przykład na zminimalizowanie niedowładu i zaburzeń mowy.

Jako pierwszy etap leczenia przyjmujemy więc przywrócenie krążenia, stosując m.in. nowatorską mechaniczną trombektomię. Celem działań lekarzy w tym wypadku jest przepchanie cewnikami zatkanych skrzepliną naczyń mózgu. Zabieg od kwietnia 2018 będzie w Polsce refundowany, jednak warunkiem jest granica czasowa: sześć godzin od wystąpienia udaru mózgu.

Podczas hospitalizacji monitoruje się również ogólny stan neurologiczny pacjenta, a także czynności oddechowe, poza tym kontroluje się pracę serca i ciśnienia tętniczego.

Udar mózgu – powikłania i następstwa

Wystąpienie udaru mózgu wiąże się z możliwymi powikłaniami. Będzie to między innymi zachłystowe zapalenie płuc – jedno z najgroźniejszych powikłań, bo kończące się 15-25% liczbą zgonów osób po udarze. Przyczyną są tu zaburzenia połykania, dlatego trzeba monitorować podawanie pokarmów choremu, a także często zmieniać pozycję leżącego. Do tego dochodzi leczenie antybiotykami.

Bardzo często u chorych występuje zakażenie układu moczowego, ponieważ w momencie udaru dochodzi do zatrzymania moczu. W tym przypadku również zatwierdza się terapię antybiotykową.

Kolejnym powikłaniem przy udarze mózgu jest zatorowość płucna i zakrzepica żył głębokich (ok. 5% zgonów po udarze niedokrwiennym). W celu uniknięcia wystąpienia tych powikłań, trzeba m.in. starać się jak najszybciej przywrócić funkcje ruchowe chorego.

Bardzo groźnym powikłaniem poudarowym jest zwiększone ciśnienie śródczaszkowe i obrzęk mózgu (śmiertelność 80%). Rozwija się w ciagu 24-48 godzin od wystąpienia udaru mózgu. Oprócz natlenowania organizmu, zwalczania bólu, uniesienia lekkiego głowy, stosuje się też lekką hipotermię, działania chirurgiczne i farmakologiczne.

Jednym z powikłań są też drgawki, a także odleżyny – te drugie związane z niemożliwością swobodnego ruszania się bliskiej osoby po udarze. Tzw. spastyczność poudarowa to stan, gdy wzmożone napięcie mięśniowe utrudnia samodzielność osoby po ataku udarowym: z trudem realizuje się higienę osobistą, rehabilitacja jest utrudniona, pacjentowi towarzyszy ból. Spastyczność rozwija się u ok. 20% osób w ciągu 3 miesięcy po udarze. Dlatego tak ważne jest by rehabilitację rozpocząć jak najwcześniej. Dobrze w tym wypadku sprawdzają się turnusy rehabilitacyjne w ośrodkach stacjonarnych. Innym, także dobrym rozwiązaniem jest rehabilitacja w domu pacjenta. Za każdym razem kluczową rolę odgrywa czas.

Udar mózgu – podsumowanie

Udar mózgu jest pierwszą przyczyną zgonów i trzecią niepełnosprawności. Wzrost populacji osób po 65. roku pozwala na przewidywanie dużego wzrostu zapadania na udar mózgu.

Udar mózgu przede wszystkim dotyka osoby po 40. roku życia. U kobiet zazwyczaj ok. 70. roku życia, u mężczyzn mniej więcej 10 lat wcześniej. Zdarza się już i u całkiem młodych pacjentów. Dane Fundacji Udar Mózgu informują, że na 70 tys. Polek i Polaków zaatakowanych zespołem udarowym, 30 tysięcy umiera, a 70 % mierzy się z niepełnosprawnością.

Udar wiąże się z pełnym lub częściowym inwalidztwem (uszkodzony wzrok, słuch, utrata samodzielności, problemy z mową) i długą rehabilitacją. Uniknięciu lub zmniejszeniu kalectwa sprzyja szybka reakcja – kluczowe są pierwsze godziny (4-6) od wystąpienia objawów. Mylne rozpoznania udaru mają zazwyczaj związek z migreną (z tzw. „aurą”) lub z napadem padaczkowym.

Udar mózgu jako poważna choroba neurologiczna powinien być traktowany jako bezpośrednie zagrożenie życia. Jego następstwami bywają – oprócz kalectwa – lęk, depresja (ok. 60% przypadków), obniżona jakość życia (np. problemy z przyswajaniem pokarmów, obsługa higieniczna). Dlatego istotna jest nie tylko opieka lekarska i jak najszybciej wdrożona rehabilitacja poudarowa, ale także wsparcie społeczeństwa dla osoby po udarze mózgu.

Bibliografia:

Al-Buhairi AR., Phillips SJ., Llewellyn G., Jan MM.; Prediction of infarct topography using the Oxfordshire Community Stroke Project classification of stroke subtypes. Stroke Cerebrovasc Dis. 1998;7(5), ss. 339–343.

Paweł Chochoł, Marta Leńska-Mieciek; Atypowe objawy udaru mózgu, Neurologia po dyplomie, nr 4, 2014.

Barbara Grabowska – Fudala, Krystyna Jaracz, Krystyna Górna; Zapadalność, śmiertelność i umieralność z powodu udarów mózgu – aktualne tendencje i prognozy na przyszłość, Przegląd Epidemiologiczny, nr 64, 2010, ss. 439-462.

Joanna Iłżecka, Zbigniew Stelmasiak; Praktyczne znaczenie klasyfikacji OCSP (Oxfordshire Community Stroke Project) udaru niedokrwiennego mózgu. (Practical significance of ischaemic stroke OCSP (Oxfordshire Community Stroke Project) classification.) Neurologia i Neurochirurgia Polska 2000 t. 34 nr 1, ss. 11-22.

R. Mazur, W. Kozubski, A. Prusiński; Podstawy kliniczne neurologii, Warszawa 1998, wyd.1.

R. Mazur, R. Świerkocka-Miastkowska, Udar mózgu – pierwsze objawy, Choroby serca i naczyń, t.2, nr 2, 2005, ss.84-87.

Mazya M., Egido JA., Ford GA. i in.. SITS Investigators; Predicting the risk of symptomatic intracerebral hemorrhage in ischemic stroke treated with intravenous alteplase: safe implementation of treatments in stroke (SITS) symptomatic intracerebral hemorrhage risk score. Stroke. 2012;43(6), ss.1524–1531.

Przemysław Nowacki, Lech Cyryłowski, Anna Bajer-Czajkowska, Danuta Nocoń, Jarosław Podbielski; Dynamika niedokrwiennego udaru mózgu a wyjściowa tomografia komputerowa/ Dynamics of acute phase of ischemic stroke and initial computed tomography findings; Udar Mózgu 2002, tom 4, nr 1, 9–14 Copyright © 2003 Via Medica, ISSN 1505–6740.

Katarzyna Toruńska, Udar mózgu, https://emg-neurolog.pl/udar-mozgu/

Udary mózgu – rosnący problem w starzejącym się społeczeństwie; raport Instytutu Ochrony Zdrowia, Warszawa 2016.
Krystyna Jaracz, Wojciech Kozubski, Jakość życia po udarze mózgu. Część I-badanie prospektywne, https://journals.viamedica.pl/um/article/view/33781

Zyta Banecka-Majkutewicz, Dariusz Gąsecki, Joanna Jakóbkiewicz-Banecka, Bogdan Banecki, Grzegorz Węgrzyn, Walenty M. Nyka, Hiperhomocysteinemia-ważny czynnik ryzyka udaru mózgu, , https://journals.viamedica.pl/um/article/view/33741

Anna Członkowska, Udar mózgu—perspektywy leczenia w Polsce w świetle osiągnięć światowych, , https://journals.viamedica.pl/polski_przeglad_neurologiczny/article/view/20193

Ten wpis ma 0 komentarzy

Zostaw komentarz