Infolinia 22 88 777 00

Stwardnienie rozsiane objawy

Stwardnienie rozsiane (SM) to choroba ośrodkowego układu nerwowego. Jest chorobą nieuleczalną i przewlekłą. Tak zwana triada objawów stwardnienia rozsianego sformułowana w XIX wieku obejmowała: oczopląs, drżenie, skandującą mowę. Dziś potrafimy lepiej diagnozować chorobę, rozpoznajemy też o wiele więcej przyczyn stwardnienia rozsianego oraz jej objawów.

Objawy początkowe SM
Objawy w zaawansowanym stadium choroby
Stwardnienie rozsiane – objawy ruchowe
Objawy okulistyczne
Zaburzenia poznawcze jako objaw SM
Zaburzenia mowy i głosu
Zmęczenie
Jak rozpoznać objawy stwardnienia rozsianego?
Czy objawy mogą znikać i powracać?
Jak zniwelować objawy choroby?
Choroby o objawach podobnych do SM

Objawy początkowe SM

Wczesne rozpoznanie stwardnienia rozsianego pozwala dobrać odpowiednią terapię na łagodniejszym etapie choroby. Zwróćmy uwagę na:

  • uczucie drętwienia części ciała, brak czucia w częściach ciała (przemijające, ale długotrwałe)
  • uczucie mrowienia i „zasypiania” części ciała
  • problemy ze wzrokiem (zob. niżej)
  • zaparcia (występują jako objaw stwardnienia rozsianego u ⅔ chorych; spowodowane uszkodzeniem jelit, skutkami ubocznymi leków, złą dietą, brakiem ruchu)
  • uczucie przebiegania „prądu” przez kręgosłup po specyficznym poruszeniu łokciem albo szyją (tzw. objaw/znak Lhermitte’a)
  • zawroty głowy i uczucie „wirowania świata”
  • przewlekłe zmęczenie: odczuwa je ok. 80% chorych (zob. niżej)
  • zaburzenia równowagi i koordynacji ruchowej
  • spastyczność, czyli niekontrolowane ruchy kończyn („szarpnięcia”) i sztywność mięśni

Objawy w zaawansowanym stadium choroby

Zaawansowane stadium stwardnienia rozsianego kontynuuje objawy wczesne. Nie sposób przewidzieć, w jakim stopniu nasilenia, i które z nich będą u danego chorego występować. Rozwój choroby prowadzi także do wystąpienia takich objawów jak:

  • lęki, zaburzenia emocjonalne
  • depresja (podejrzewa się: podwyższony poziom ,,hormonu stresu”, czyli kortyzolu; zmniejszoną objętość hipokampa odpowiedzialnego za orientację w przestrzeni i pamięć)
  • zaburzenia poznawcze (w tym: zaburzenia mowy i słuchu) – zob. niżej
  • „uścisk SM” – nagłe uczucie bycia ściśniętym wpół/”noszenia obręczy”; są to szczególne „spazmy” mięśni międzyżebrowych
  • zaburzenia seksualne (obniżone libido, zaburzenia erekcji i in.; objaw spowodowany może być skutkami ubocznymi leków, spastycznością, depresją, zmęczeniem)
  • przeszywający, długotrwały ból (odczuwanie „parzenia ogniem” w nogach i rękach, „wbijanie się noża” w twarz; ból mięśni i kręgosłupa)
  • zaburzenia funkcjonowania pęcherza moczowego (mózg informuje błędnie, że pęcherz jest pełen, choć jest pusty i na odwrót)
  • zaburzenia gryzienia i połykania (dysfagia) – (krztuszenie się, dławienie)
  • drgawki
  • drżenie mięśniowe (objaw stwardnienia rozsianego u 75% chorych; wyzwala szybkie skurcze mięśni – zwykle w kończynach górnych, ale zdarza się drżenie strun głosowych lub głowy)
  • problemy z oddychaniem

Stwardnienie rozsiane – objawy ruchowe

Objawy stwardnienia rozsianego związane z ruchem są objawami najbardziej zmniejszającymi komfort życia. Uszkodzony centralny układ nerwowy wywołuje spastyczność. Jest to wzmożone napięcie łydek, pośladków, ud, także kręgosłupa. Chory rusza się sztywno lub w ograniczonej formie. Odczuwa bolesne skurcze mięśni.Wśród ruchowych objawów stwardnienia rozsianego istotnym objawem są także zaburzenia równowagi, co może prowadzić do wypadków.

Z kolei drętwienie i mrowienie nóg (parestezja) wprowadzają dyskomfort. Mięśnie nóg są ogólnie osłabione i potrafią wprawiać nogi w drżenie. Wszystkie te nieprzyjemne doznania przechodzą, szczególnie u kobiet, w „zespół niespokojnych nóg”. Ten objaw stwardnienia rozsianego charakteryzuje się nieodpartą potrzebą ruszania kończynami przez chorego. W ten sposób zmniejsza się uczucie drętwienia, palącego bólu itp.

Z kolei ręce dotyka często objaw Raynauda: marznięcie, sinienie dłoni pod wpływem zimna lub emocji.
Utrudnione poruszanie powoduje gorsze krążenie, a to ponownie wywołuje bóle. Pojawiają się także dodatkowe schorzenia, takie jak zakrzepica żył głębokich i zatorowość płucna.

Objawy okulistyczne

Jeśli chodzi o oczy, objawy stwardnienia rozsianego wynikają z zapalenia nerwu wzrokowego. Zapalenie dotyka ok. 15 % chorych w pierwszym etapie choroby.
Do objawów okulistycznych w stwardnieniu rozsianym należą:

  • podwójne widzenie (często z powodu oczopląsu)
  • nagłe zaniewidzenia
  • zanik nerwu wzrokowego
  • ból oczu (ból gałki ocznej; pozagałkowe zapalenie nerwu wzrokowego)
  • niewyraźne widzenie (np. po wysiłku fizycznym albo po przebywaniu w wysokiej temperaturze – tzw. objaw Uthoffa)
  • mroczki (scotoma)
  • utrata kontrastu i problemy z rozróżnianiem kolorów
  • objaw źreniczny Marcusa Gunna (źrenica pod wpływem światła rozszerza się, zamiast się zwężać)
  • fosfeny (krótkotrwałe punkty świetlne) i błyski. Wywołuje je ruch gałki ocznej lub hałas.
  • halucynacje wzrokowe (zespół Charlesa Bonneta). Kora wzrokowa jest aktywna, choć gałki oczne nie były pobudzone z powodu utraty widzenia.

Zaburzenia poznawcze jako objaw SM

Zaburzenia poznawcze dotykają ok. 60% chorych na stwardnienie rozsiane. Wynikają prawdopodobnie z uszkodzenia tkanki mózgowej i zmian w istocie szarej mózgu. Objawy to między innymi:

  • zaburzenia koncentracji
  • problemy z podejmowaniem decyzji
  • zaburzenia myślenia, rozumowania przyczynowo-skutkowego
  • zaburzenia pamięci: długotrwałej i operacyjnej (przetwarzanie informacji)
  • problemy z rozpoznawaniem twarzy
  • trudności z odróżnianiem figury od tła
  • zaburzenia mowy (zaburzenia jej rytmu, skandowanie, trudność z regulowaniem głośności mówienia).

Zaburzenia mowy i głosu

Objawem stwardnienia rozsianego jest zanikająca kontrola nad mięśniami. Także więc tkanka mięśniowa podniebienia, warg i języka, przepony zaczyna stwarzać problemy u prawie 50% osób z SM. Jasność wypowiedzi zostaje zaburzona, gdyż trudno wymówić dokładnie słowa. Wypowiedzi są niejasne, spowolnione lub skandowane, wahają się między głośnym a cichym brzmieniem. Głos jest zachrypnięty.

Zmęczenie

Objaw zmęczenia w stwardnieniu rozsianego może być ogólny dla całego organizmu albo dotyczyć np. kończyn dolnych. Chorzy z tym objawem odczuwają jednocześnie wyczerpanie fizyczne i wyczerpanie psychiczne. W skrajnej postaci objaw zmęczenia jest pod postacią astenii, czyli odczuwania wyczerpania pomimo braku wysiłku i braku chęci do podjęcia tegoż wysiłku.

Wyróżnia się pięć typów zmęczenia w przebiegu stwardnienia rozsianego:

  • fizjologiczne (po wysiłku fizycznym lub umysłowym potrzebny jest dłuższy odpoczynek niż u osób zdrowych)
  • kondycyjne (chorzy szybciej się męczą)
  • nerwowo-mięśniowe związane z powtarzaniem czynności (uszkodzone włókna nerwowe ulegają następnym wyładowaniom aż do wyczerpania)
  • psychogenne (towarzyszy depresji, wymaga leków)

Zespół zmęczenia zależny od stwardnienia rozsianego (inaczej: męczliwość). Występuje u 80-90% chorych bez objawów depresji. Powoduje uczucie skrajnego znużenia nawet po małym wysiłku.

Uwaga: jest różnica pomiędzy zmęczeniem będącym objawem SM a depresją. Uczucie zmęczenia może być elementem depresji w SM, ale może też występować samodzielnie. Poza tym może przemijać, gdy tymczasem depresja jest stanem permanentnym. Z kolei lęki i depresja należą do objawów psychicznych stwardnienia rozsianego. W stanach depresyjnych będą występowały: niska motywacja i samoocena, zaburzenia snu i łaknienia, obniżony nastrój, poczucie winy, unikanie kontaktów społecznych.

Jak rozpoznać objawy stwardnienia rozsianego?

Niektóre objawy takie jak problemy trawienne, zmęczenie, silne emocje czy złe widzenie przypisujemy stresowi czy przemęczeniu pracą. Tymczasem mogą to być wczesne objawy stwardnienia rozsianego. Bądźmy czujni, szczególnie jeśli w rodzinie były/są już przypadki tej choroby. Także bycie w grupie ryzyka (płeć żeńska, zamieszkiwanie dalej od równika i in.) powinno uczulić nas na wstępną diagnozę.

Czy objawy mogą znikać i powracać?

Stwardnienie rozsiane może mieć kilka postaci:

  • postać remitująco-nawracającą;
  • postać wtórnie postępującą;
  • postać pierwotnie postępującą;
  • postać postępująco-nawracającą.

Oznacza to, że funkcjonuje się mając okresy zaostrzenia objawów oraz czas ich wyciszenia, a nawet zniknięcia.
Przeprowadzone badania na pacjentach ze stwardnieniem rozsianym wykazały, że różne typy objawów stwardnienia rozsianego różnią się w zależności o postaci SM.

Zaburzenia równowagi, problemy ruchowe, niesprawności i poziom zmęczenia są inne przy każdej postaci choroby
objawy psychiczne i stany lękowe nie zależą od przechodzonej aktualnie postaci stwardnienia rozsianego.

Jak zniwelować objawy choroby?

Przestrzeganie zasad ustalonej terapii może zmniejszać objawy stwardnienia rozsianego. Jest to trudne, szczególnie przy stanach depresyjnych chorego albo złej relacji z lekarzem. Także lęk przed skutkami ubocznymi powoduje często zaniechanie przyjmowania leków, a przez to – brak zniwelowania objawów. Objawy takie jak spastyczność mięśni i ból można zniwelować odpowiednimi lekami i rehabilitacją. Stany lękowe i przewlekłe zmęczenie mogą być niwelowane przez wypoczynek i psychoterapię. Z kolei przyjmowanie suplementów (magnez, wapń itp.) oraz kontrola żywieniowa niwelują objawy wyniszczenia organizmu.

Cały czas poszukuje się metod zmniejszania objawów stwardnienia rozsianego. W 2017 roku naukowcy amerykańscy ogłosili wyniki badań nad długością promieniowania fal UV w związku z SM. Okazuje się, że myszy posmarowane kremem z filtrem miały zmniejszone objawy stwardnienia rozsianego. Trwa ustalanie czy krem przeciwsłoneczny tak samo działa na ludzi.

Choroby o objawach podobnych do SM

Rozpoznanie stwardnienia rozsianego często odwleczone jest o lata, ze względu na stopniowe nasilanie się symptomów. Z kolei istnieją choroby o podobnych do stwardnienia rozsianego objawach. Będą to na przykład: udar mózgu, borelioza, toczeń, sarkoidoza, miastenia czy fibromialgia, ale też niedobór witaminy B12.

Bibliografia

Waldemar Brola, Małgorzata Fudala; Problem zmęczenia w stwardnieniu rozsianym, Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2010, nr 2, ss. 237-243.
https://www.researchgate.net/profile/Waldemar_Brola/publication/256747465.pdf (ostatni dostęp 18.06.2018).

Joanna Dymecka, Mariola Bidzan i in.; Skala Niesprawności Neurologicznej Szpitala Guy jako istotne narzędzie do oceny objawów występujących u osób z SM, Niepełnosprawność – zagadnienia, problemy, rozwiązania, nr I/2017 (22).

Wojciech Garczyński, Stanisław Krajewski; Próba ukierunkowania rehabilitacji u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym w zależności od typu klinicznego choroby, Journal of Education, Health and Sport, 2016 6 (7), ss.35-58.

Paulina Kucińska; Wybrane przyczyny dyzartrii związane z lokalizacją uszkodzenia w obrębie układu nerwowego, Otorynolaryngologia, 2016 (15) 1, ss. 8-15. http://www.otorynolaryngologia-pk.pl/f/file/orl-2016-1-008.pdf (ostatni dostęp: 16.06.2018).

Andrzej Potemkowski; Kryteria rozpoznania stwardnienia rozsianego, Polski Przegląd Neurologiczny, 2008, 4, ss.64-66.

Dorota Winiecka, Joanna Olkiewicz i in.; Symptomy występowania depresji a czynniki socjodemograficzne chorych ze stwardnieniem rozsianym, Pielęgniarstwo Neurologiczne i Neurochirurgiczne, 2016 (5) 1, ss.4-9.
http://jnnn.pl/index.php/neurological-and-neurosurgical/article/view/129/100 (ostatni dostęp: 16.06.2018).

Ten wpis ma 0 komentarzy

Zostaw komentarz