Infolinia 22 88 777 00

Demencja – miniprzewodnik

demencja starcza

Demencja, czyli inaczej otępienie, jest zespołem objawów spowodowanych zmianami zachodzącymi w mózgu. Charakteryzuje się obniżeniem sprawności umysłowej i poznawczej. Termin pochodzi od łacińskiego dementia i dosłownie oznacza „bez rozumu”. Zaburzenia otępienne są postępującymi i wyniszczającymi schorzeniami związanymi z wiekiem. Stanowią narastający problem zdrowia publicznego w krajach rozwiniętych.

Czym jest demencja?
Kryteria rozpoznania demencji
Demencja – poziomy otępienia
Objawy psychotyczne w otępieniu
Demencja – zaburzenia zachowania
Kryteria kliniczne rozpoznawania otępienia
Najczęstsze przyczyny demencji

Czym jest demencja?

Najbardziej popularna jest definicja WHO z 1992 roku. Określa ona demencję czy inaczej otępienie jako zespół objawów spowodowany chorobą mózgu, zazwyczaj o przewlekłym charakterze lub o postępującym przebiegu. Występują w nim zaburzenia licznych wyższych funkcji korowych. Natomiast samo osłabienie funkcji umysłowych jest znacznie większe niż mogłoby to wynikać z naturalnego procesu starzenia się.

W 2011 roku przedstawiono kryteria rozpoznawania otępienia i otępienia w przebiegu choroby Alzheimera. Zaproponowane przez Narodowy Instytut Badań Starzenia się (National Institute on Aging) i Stowarzyszenie Alzheimerowskie (Alzheimer’s Disease Association), nazywane są wytycznymi NIA/AA. Kryteria te oprócz konieczności stwierdzenia obniżenia funkcjonowania mentalnego, rzutującego na trudności w pracy i codzienną aktywność przy braku zaburzeń świadomości czy innej choroby psychicznej, określają procedurę oceny deficytów poznawczych i behawioralnych (neuropsychiatrycznych), potrzebne do zdiagnozowania zespołu otępiennego.

Określają również nasilenie otępienia od lekkiego przez umiarkowane do głębokiego. Według wytycznych upośledzenie funkcji poznawczych jest wychwytywane i diagnozowane za pomocą dwóch głównych procedur. Pierwszą jest wywiad od pacjenta i kompetentnego informatora. Informator to osoba, która odpowiednio długo i często kontaktuje się z chorym, a także ma sposobność obserwowania zachowań chorego. Drugim elementem jest obiektywna ocena funkcji poznawczych za pomocą testów przesiewowych lub pogłębionego badania neuropsychologicznego.

Kryteria rozpoznania demencji

demencja starcza title=

Koniecznym warunkiem rozpoznania demencji starczej jest stwierdzenie występowania zaburzeń poznawczych lub zachowania w zakresie co najmniej dwóch z poniższych obszarów:

  • nieprawidłowości w nabywaniu i zapamiętywaniu nowego materiału (powtarzanie tych samych treści, gubienie przedmiotów, zapominanie o sytuacjach, które miały miejsce lub umówionych spotkaniach, incydenty zgubienia w znanej przestrzeni),
  • upośledzenie rozumienia i zdolności rozwiązywania sytuacji problemowych (trudności w zrozumieniu możliwości pojawienia się niebezpieczeństwa, podejmowaniu decyzji, planowaniu, wykonywaniu złożonych zadań, gospodarowaniu pieniędzmi),
  • zaburzenia funkcji wzrokowo- przestrzennych (niemożność rozpoznawania twarzy czy popularnych rzeczy, trudności w zastosowaniu prostych narzędzi, problemy z ubieraniem się),
  • deficyty w zakresie funkcji językowych (trudności w mówieniu, brak pewności w stosowaniu słów podczas mówienia, błędy w czytaniu i w piśmie),
  • zaburzenia osobowości, zachowania lub sposobu bycia (niespecyficzne zmiany nastroju, np. pobudzenie, brak inicjatywy, utrata napędu, izolacja społeczna, utrata dotychczasowych zainteresowań, empatii, zachowania kompulsywne, obsesyjne lub nieakceptowane społecznie.

Demencja – poziomy otępienia

Wyróżnia się 3 poziomy otępienia (uwzględniające uszczegółowienie ciężkości poszczególnych zaburzeń): lekkie, umiarkowane, głębokie.

Otępienie lekkie

W otępieniu o lekkim nasileniu występujące zaburzenia różnych procesów poznawczych utrudniają wykonywanie zadań życia codziennego, jednak nie ograniczają w sposób istotny samodzielności chorego. Mogą pojawić się problemy w nabywaniu nowych informacji, co wyrażać się będzie częstym szukaniem różnych przedmiotów, zapominaniem o wyznaczonych spotkaniach lub wiadomościach przekazywanych przez bliskie osoby. Trudności mogą dotyczyć złożonych czynności codziennych, takich jak posługiwanie się pieniędzmi czy organizowanie czasu wolnego.

Otępienie umiarkowane

Otępienie umiarkowane charakteryzują trudności w wykonywaniu podstawowych obowiązków życiowych, takich jak ubierania się, spożywanie posiłków czy utrzymywanie higieny osobistej. W związku z tym chory z rozpoznanym otępieniem o nasileniu umiarkowanym wymaga nadzoru. Pamięta on jedynie dobrze utrwalone informacje. Przejawia często zaburzenia orientacji w najbliższym otoczeniu, nie pamięta, jak nazywają się bliskie mu osoby, czym się ostatnio zajmował. Wymaga pomocy w wykonywaniu większości prac domowych, a ogólna aktywność jest krótkotrwała i w znacznym stopniu ograniczona.

Otępienie głębokie

W przypadku otępienia głębokiego chory jest całkowicie zależny od innych osób. Wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji. Zachowanie chorego jest niezrozumiałe dla otoczenia.

Demencja – zaburzenia nastroju

W początkowym stadium otępienia u około 70-90% chorych występują zmiany nastroju i afektu charakteryzujące się :

  • drażliwością
  • labilnością emocjonalną
  • dysforią (obniżonym nastrojem i zaburzeniami emocjonalnymi, utrudniającymi normalne funkcjonowanie)
  • obniżonym nastrojem
  • rzadziej zespołem depresyjnym
  • najrzadziej depresją o obrazie endogennym

Objawy psychotyczne w otępieniu

Do objawów psychotycznych występujących w otępieniu o nasileniu średnim i średniogłębokim (u blisko 50% chorych) zalicza się:

  • omamy (wzrokowe i słuchowe)
  • urojenia (ksobne, prześladowcze, porzucenia, niewiary małżeńskiej)
  • zespół błędnego rozpoznawania (ZBR)(rozmawianie z lustrem , z TV, obecność nieistniejących osób w domu, nierozpoznawanie i mylenie domowników).

demencja objawy
Stwierdza się korelacje pomiędzy występowaniem objawów psychotycznych i zaburzeniami zachowania – zwłaszcza agresją i poziomem lęku.

Objawy wchodzące w skład ZBR są bardzo uciążliwe dla rodziny, utrudniają codzienną opiekę.

Demencja – zaburzenia zachowania

Zaburzenia zachowania występują w czasie trwania całej choroby. We wczesnych stadiach dominują zmiany osobowości:

  • upór
  • zmiana nawyków
  • drażliwość
  • gniewliwość
  • impulsywność
  • apatia
  • obniżenie zainteresowań i aktywności

W otępieniu o nasileniu średnim i średnio głębokim występuje:

  • błądzenie
  • agresja słowna i fizyczna
  • niepokój ruchowy
  • zaburzenia łaknienia
  • krzyk
  • zachowania perseweracyjne

Zaburzenia zachowania są najczęstszą przyczyną hospitalizacji chorych.

Kryteria kliniczne rozpoznawania otępienia

Otępienie typu alzheimerowskiego

Początek choroby Alzheimera jest niezauważalny, a przebieg stopniowo postępujący. Mogą jednak występować okresy bez widocznego postępu choroby. Czas trwania choroby może być różny, średnio 8-12 lat.
We wczesnym okresie choroby pacjent coraz częściej zapomina fakty sprzed kilku minut i godzin, ale pamięć dawnych wydarzeń jest stosunkowo dobrze zachowana. Chory ma trudności ze znalezieniem właściwych słów. Chory przestaje radzić sobie w nie znanych sytuacjach. Nie potrafi zanalizować wielu informacji docierających równocześnie.

W średnio zaawansowanej chorobie zaburzenia pamięci są już wyraźne. Chory traci zdolność płynnego mówienia, jest nieporadny, zdarza mu się gubić w znanym sobie otoczeniu. Bywa niespokojny, a nawet pobudzony lub agresywny. Przestaje dbać o swój wygląd i higienę. Odżywia się w sposób nieodpowiedni do potrzeb. W późnym okresie chory nie poznaje bliskich sobie osób, bardzo rzadko nawiązuje kontakt z otoczeniem, mówi pojedyncze słowa, traci kontrolę nad czynnościami fizjologicznymi. W ostatniej fazie choroby pozostaje w łóżku, często w pozycji embrionalnej, a bezpośrednią przyczyną śmierci są najczęściej infekcje, np. zapalenie płuc, zakażenie dróg moczowych i odleżyny.

Otępienie z ciałkami Lewy’ego

Otępienie w chorobie z ciałami Lewy’ego charakteryzuje się zmiennymi zaburzeniami funkcji poznawczych. Okresowo występują zaburzenia świadomości naprzemiennie z jasną świadomością. Towarzyszą im omamy wzrokowe i słuchowe z wtórnymi urojeniami paranoidalnymi oraz często występują zaburzenia nastroju (depresja). Dla tej choroby charakterystyczne są objawy pozapiramidowe o niewielkim nasileniu i/lub zespół nadwrażliwości na neuroleptyki (np. nadmierne objawy niepożądane na standardowe dawki i powtarzające się niewytłumaczalne upadki) i/lub przejściowe zaburzenia lub utrata świadomości. Stany takie trwają tygodnie lub miesiące różniąc się od majaczenia, które rzadko trwa tak długo. Często choroba postępuje szybko i kończy się głębokim otępieniem.

Otępienie czołowo-skroniowe

Otępienie czołowo-skroniowe charakteryzuje się podstępnym początkiem i powolnym przebiegiem. Wcześnie dochodzi do utraty dbałości o własny wygląd, nieprzestrzegania norm społecznych, pojawiają się objawy rozhamowania (zachowania seksualne, grubiańskie dowcipy, niepokój ruchowy), pogorszenie elastyczności poznawczej – upośledzenie zdolności przystosowywania się do wymogów nowych sytuacji, nadmierna aktywność oralna (palenie, picie, jedzenie), stereotypowe i perseweracyjne zachowania.

Zwiększa się impulsywność i upór. Wcześnie następuje utrata krytycyzmu w stosunku do choroby. Depresja i lęk oraz labilność emocjonalna także występują we wczesnym okresie choroby. Falująco występują urojenia , dziwaczne interpretacje hipochondryczne, bladość afektywna (tępy afekt), utrata empatii, aspontaniczność i apatia. Równolegle występują zaburzenia mowy polegające na ograniczeniu wypowiedzi słownych, w otępieniu o nasileniu średnim – stereotypie wyrazów i fragmentów zdań, objawy echolalii, a w końcowym etapie mutyzm.

Otępienie naczyniopochodne

W otępieniu naczyniopochodnym zaburzenia funkcji poznawczych pojawiają się zwykle nagle, a u części chorych wiążą się z przebytym udarem mózgu. W pierwszym okresie choroby obserwuje się nierzadko poprawę trwającą do następnego „skokowego” pogorszenia, skojarzonego lub nie z kolejnym udarem. W badaniu neurologicznym z reguły stwierdza się obecność objawów świadczących o ogniskowym uszkodzeniu mózgu.

Otępienie podkorowe charakteryzuje się spowolnieniem procesów myślowych (bradyphrenia) i niemożnością wykorzystywania nabytej wiedzy. Towarzyszy temu spowolnienie ruchowe, apatia, depresja, drażliwość, płaczliwość. Obraz kliniczny często ma charakter zespołu apatyczno-abulicznego. Objawy ogniskowe (afazja, apraksja, agnozja) występują rzadko. Początek choroby jest podstępny, przebieg powolnie postępujący bez okresów zaostrzeń charakterystycznych dla otępienia naczyniopochodnego korowego. Z tego względu otępienie podkorowe sprawia duże trudności w różnicowanie z otępieniem typu alzheimerowskiego.

Najczęstsze przyczyny demencji

demencja przyczyny
Przyczyny demencji starczej to przede wszystkim zmiany zwyrodnieniowe typu alzheimerowskiego (50 %), a w drugiej kolejności proces mieszany naczyniowy i alzheimerowski (25 %). Jako trzeci podaje się patologię naczyniową (13 %). Pierwsza przyczyna – to pierwotne zwyrodnienie mózgu, druga jest wtórna do patologii (najczęściej miażdżycowej) naczyń.
Wśród zwyrodnień pierwotnych w ostatnim okresie coraz częściej podkreśla się możliwość występowania choroby rozsianych ciał Lewy’ego, a także zwyrodnienia czołowo-skroniowego nie będącego amyloidozą.

Podawana w literaturze duża rozbieżność częstości występowania tych dwóch ostatnich zespołów otępiennych spowodowana jest trudnościami w różnicowaniu z chorobą Alzheimera.

Pozostałą grupę stanowią przypadki otępienia całkowicie lub częściowo „odwracalnego” występującego w przebiegu schorzeń internistycznych lub neurologicznych omawianych wcześniej.

Opracowanie: Paulina Mikołajczyk, psycholog

Opieka nad osobami cierpiącymi na demencję
SPRAWDŹ NASZĄ OFERTĘ!

LITERATURA TEMATU:

Psychogeriatria, redakcja naukowa- PZWL, Warszawa 2017

Organizacja opieki nad osobami z demencją w Polsce na tle krajów rozwiniętych i rozwijających się, Magdalena Durda, http://gerontologia.org.pl

Depresja i otępienie–problem kliniczny, Tadeusz Parnowski, http://old.ipin.edu.pl


Zaburzenia językowe w demencji w ujęciu neuropsychologii klinicznej
, Ewa M. Szepietowska, Beata Daniluk, http://ptnzs.org.pl

Ten wpis ma 5 komentarzy

  1. Mariola says:

    Witam . Mam ciocię z zaburzeniem pamięci . Chciałabym skorzystać z porady fachowca po ówczesnym zbadaniu jej . Zależy mi na właściwej diagnozie . Mam wrażenie że opiekunowie myślą o ubezwłasnowolnieniu jej co dla niej byłoby osobistą tragedią . Ciocia rozmawia i zachowuje się właściwie . Fakt , że czasami ma problemy z zapamiętaniem i rozpoznaniem . Opiekunowie przypisują jej agresję . Myślę że jest źle prowadzona . Zależy mi na właściwej diagnozie i leczeniu

    • Medicover Senior says:

      Dzień dobry
      Pani Mariolu, proszę o kontakt z naszymi Opiekunami Klienta pod numerem telefonu 22 88 777 00 (pon.-pt. 8-16). Możemy zaoferować wizytę neurologa lub psychologa, którzy w Pani sytuacji mogliby pomóc.
      Pozdrawiamy serdecznie

  2. Grażyna says:

    Dzień dobry! Chciałabym gdzieś zasięgnąć informacji jak postępować z osobą, która prawdopodobnie ma demencję, jest przy tym agresywna i prawdopodobnie ma urojenia.

    • Medicover Senior says:

      Pani Grażyno. Pierwszym krokiem w takim przypadku powinna być konsultacja z lekarzem geriatrą. Zdiagnozuje on pacjentkę i wskaże dalsze kroki. Pozdrawiamy

  3. Leszek says:

    Pani Mariolo mam matkę 92 lata i choroba postępuje.Są to zmiany nieodwracalne w mózgu i żaden neurolog ani psycholog Pani nie pomoże .Po prostu z tym trzeba się pogodzić i żyć.Mama ma napady płaczu i agresji.Mnie wyzywa od najgorszych ale ja opiekuję się nią dalej w domu.Wymaga całodziennej opieki.Najgorsza jest rodzina.Ma dwóch synów i zero zainteresowania z ich strony.Jednemu z nich darowała mieszkanie i po darowiżnie mieszkała sama w tym mieszkaniu mając 80 lat.Leżała na podłodze -ma trudności z chodzeniem i wziąłem ją do siebie do domu.Pada pytanie czy mam ją oddać do Domu Opieki Społecznej i wtedy bracia będą pokrywać jej koszty pobytu(niska emerytura). Powiedziałem nie i dalej się nią opiekuję.Bardzo słabo chodzi,sika pod siebie a najgorzej jest rano jak muszę ją całą myć. Głowa do góry i trzeba być pozytywnie nastawionym.Mamie jest to obojętne.Nie ma świadomości np.że jest cała zasikana.Pozdrawiam.Dodam tylko,że mama bierze tylko witaminy.
    Leszek M

Zostaw komentarz