Infolinia 22 88 777 00

Demencja starcza – przyczyny, objawy, rodzaje

demencja starcza

Demencja starcza, czyli inaczej otępienie, to zespół objawów spowodowany zmianami w mózgu. Charakteryzuje się obniżeniem sprawności umysłowej i poznawczej. Termin pochodzi od łacińskiego dementia i dosłownie oznacza „bez rozumu”. Zaburzenia otępienne są schorzeniami postępującymi i wyniszczającymi, związanymi z wiekiem. Stanowią rosnący problem zdrowia publicznego w krajach rozwiniętych.

Czym jest demencja starcza?
Kryteria rozpoznania demencji
Poziomy otępienia
Objawy psychotyczne w otępieniu
Demencja – zaburzenia zachowania
Kryteria kliniczne rozpoznawania otępienia
Najczęstsze przyczyny demencji

Czym jest demencja starcza?

Najbardziej popularna jest definicja WHO z 1992 roku. Określa ona demencję czy inaczej otępienie jako zespół objawów spowodowany chorobą mózgu, zazwyczaj o przewlekłym charakterze lub o postępującym przebiegu. Występują w nim zaburzenia licznych wyższych funkcji korowych. Natomiast samo osłabienie funkcji umysłowych jest znacznie większe niż mogłoby to wynikać z naturalnego procesu starzenia się.

W 2011 roku przedstawiono kryteria rozpoznawania otępienia i otępienia w przebiegu choroby Alzheimera. Zaproponowane przez Narodowy Instytut Badań Starzenia się (National Institute on Aging) i Stowarzyszenie Alzheimerowskie (Alzheimer’s Disease Association), nazywane są wytycznymi NIA/AA. Kryteria te oprócz konieczności stwierdzenia obniżenia funkcjonowania mentalnego, rzutującego na trudności w pracy i codzienną aktywność przy braku zaburzeń świadomości czy innej choroby psychicznej, określają procedurę oceny deficytów poznawczych i behawioralnych (neuropsychiatrycznych), potrzebne do zdiagnozowania zespołu otępiennego.

Określają również nasilenie otępienia od lekkiego przez umiarkowane do głębokiego. Według wytycznych upośledzenie funkcji poznawczych jest wychwytywane i diagnozowane za pomocą dwóch głównych procedur. Pierwszą jest wywiad od pacjenta i kompetentnego informatora. Informator to osoba, która odpowiednio długo i często kontaktuje się z chorym, a także ma sposobność obserwowania zachowań chorego. Drugim elementem jest obiektywna ocena funkcji poznawczych za pomocą testów przesiewowych lub pogłębionego badania neuropsychologicznego.

Kryteria rozpoznania demencji

Koniecznym warunkiem rozpoznania demencji starczej jest stwierdzenie występowania zaburzeń poznawczych lub zachowania w zakresie co najmniej dwóch z poniższych obszarów:

  • nieprawidłowości w nabywaniu i zapamiętywaniu nowego materiału (powtarzanie tych samych treści, gubienie przedmiotów, zapominanie o sytuacjach, które miały miejsce lub umówionych spotkaniach, incydenty zgubienia w znanej przestrzeni),
  • upośledzenie rozumienia i zdolności rozwiązywania sytuacji problemowych (trudności w zrozumieniu możliwości pojawienia się niebezpieczeństwa, podejmowaniu decyzji, planowaniu, wykonywaniu złożonych zadań, gospodarowaniu pieniędzmi),
  • zaburzenia funkcji wzrokowo- przestrzennych (niemożność rozpoznawania twarzy czy popularnych rzeczy, trudności w zastosowaniu prostych narzędzi, problemy z ubieraniem się),
  • deficyty w zakresie funkcji językowych (trudności w mówieniu, brak pewności w stosowaniu słów podczas mówienia, błędy w czytaniu i w piśmie),
  • zaburzenia osobowości, zachowania lub sposobu bycia (niespecyficzne zmiany nastroju, np. pobudzenie, brak inicjatywy, utrata napędu, izolacja społeczna, utrata dotychczasowych zainteresowań, empatii, zachowania kompulsywne, obsesyjne lub nieakceptowane społecznie.

Poziomy otępienia

Wyróżnia się 3 poziomy otępienia (uwzględniające uszczegółowienie ciężkości poszczególnych zaburzeń): lekkie, umiarkowane, głębokie.

Otępienie lekkie

W otępieniu o lekkim nasileniu występujące zaburzenia różnych procesów poznawczych utrudniają wykonywanie zadań życia codziennego, jednak nie ograniczają w sposób istotny samodzielności chorego. Mogą pojawić się problemy w nabywaniu nowych informacji, co wyrażać się będzie częstym szukaniem różnych przedmiotów, zapominaniem o wyznaczonych spotkaniach lub wiadomościach przekazywanych przez bliskie osoby. Trudności mogą dotyczyć złożonych czynności codziennych, takich jak posługiwanie się pieniędzmi czy organizowanie czasu wolnego.

Otępienie umiarkowane

Otępienie umiarkowane charakteryzują trudności w wykonywaniu podstawowych obowiązków życiowych, takich jak ubierania się, spożywanie posiłków czy utrzymywanie higieny osobistej. W związku z tym chory z rozpoznanym otępieniem o nasileniu umiarkowanym wymaga nadzoru. Pamięta on jedynie dobrze utrwalone informacje. Przejawia często zaburzenia orientacji w najbliższym otoczeniu, nie pamięta, jak nazywają się bliskie mu osoby, czym się ostatnio zajmował. Wymaga pomocy w wykonywaniu większości prac domowych, a ogólna aktywność jest krótkotrwała i w znacznym stopniu ograniczona.

Otępienie głębokie

W przypadku otępienia głębokiego chory jest całkowicie zależny od innych osób. Wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji. Zachowanie chorego jest niezrozumiałe dla otoczenia.

Demencja starcza – zaburzenia nastroju

W początkowym stadium otępienia u około 70-90% chorych występują zmiany nastroju i afektu charakteryzujące się :

  • drażliwością
  • labilnością emocjonalną
  • dysforią (obniżonym nastrojem i zaburzeniami emocjonalnymi, utrudniającymi normalne funkcjonowanie)
  • obniżonym nastrojem
  • rzadziej zespołem depresyjnym
  • najrzadziej depresją o obrazie endogennym

Objawy psychotyczne w otępieniu

Do objawów psychotycznych występujących w otępieniu o nasileniu średnim i średniogłębokim (u blisko 50% chorych) zalicza się:

  • omamy (wzrokowe i słuchowe)
  • urojenia (ksobne, prześladowcze, porzucenia, niewiary małżeńskiej)
  • zespół błędnego rozpoznawania (ZBR)(rozmawianie z lustrem , z TV, obecność nieistniejących osób w domu, nierozpoznawanie i mylenie domowników).


Stwierdza się korelacje pomiędzy występowaniem objawów psychotycznych i zaburzeniami zachowania – zwłaszcza agresją i poziomem lęku.

Objawy wchodzące w skład ZBR są bardzo uciążliwe dla rodziny, utrudniają codzienną opiekę.

Demencja – zaburzenia zachowania

Zaburzenia zachowania występują w czasie trwania całej choroby. We wczesnych stadiach dominują zmiany osobowości:

  • upór
  • zmiana nawyków
  • drażliwość
  • gniewliwość
  • impulsywność
  • apatia
  • obniżenie zainteresowań i aktywności

W otępieniu o nasileniu średnim i średnio głębokim występuje:

  • błądzenie
  • agresja słowna i fizyczna
  • niepokój ruchowy
  • zaburzenia łaknienia
  • krzyk
  • zachowania perseweracyjne

Zaburzenia zachowania są najczęstszą przyczyną hospitalizacji chorych.

Kryteria kliniczne rozpoznawania otępienia

Otępienie typu alzheimerowskiego

Początek choroby Alzheimera jest niezauważalny, a przebieg stopniowo postępujący. Mogą jednak występować okresy bez widocznego postępu choroby. Czas trwania choroby może być różny, średnio 8-12 lat.
We wczesnym okresie choroby pacjent coraz częściej zapomina fakty sprzed kilku minut i godzin, ale pamięć dawnych wydarzeń jest stosunkowo dobrze zachowana. Chory ma trudności ze znalezieniem właściwych słów. Chory przestaje radzić sobie w nie znanych sytuacjach. Nie potrafi zanalizować wielu informacji docierających równocześnie.

W średnio zaawansowanej chorobie zaburzenia pamięci są już wyraźne. Chory traci zdolność płynnego mówienia, jest nieporadny, zdarza mu się gubić w znanym sobie otoczeniu. Bywa niespokojny, a nawet pobudzony lub agresywny. Przestaje dbać o swój wygląd i higienę. Odżywia się w sposób nieodpowiedni do potrzeb. W późnym okresie chory nie poznaje bliskich sobie osób, bardzo rzadko nawiązuje kontakt z otoczeniem, mówi pojedyncze słowa, traci kontrolę nad czynnościami fizjologicznymi. W ostatniej fazie choroby pozostaje w łóżku, często w pozycji embrionalnej, a bezpośrednią przyczyną śmierci są najczęściej infekcje, np. zapalenie płuc, zakażenie dróg moczowych i odleżyny.

Otępienie z ciałkami Lewy’ego

Otępienie w chorobie z ciałami Lewy’ego charakteryzuje się zmiennymi zaburzeniami funkcji poznawczych. Okresowo występują zaburzenia świadomości naprzemiennie z jasną świadomością. Towarzyszą im omamy wzrokowe i słuchowe z wtórnymi urojeniami paranoidalnymi oraz często występują zaburzenia nastroju (depresja). Dla tej choroby charakterystyczne są objawy pozapiramidowe o niewielkim nasileniu i/lub zespół nadwrażliwości na neuroleptyki (np. nadmierne objawy niepożądane na standardowe dawki i powtarzające się niewytłumaczalne upadki) i/lub przejściowe zaburzenia lub utrata świadomości. Stany takie trwają tygodnie lub miesiące różniąc się od majaczenia, które rzadko trwa tak długo. Często choroba postępuje szybko i kończy się głębokim otępieniem.

Otępienie czołowo-skroniowe

Otępienie czołowo-skroniowe charakteryzuje się podstępnym początkiem i powolnym przebiegiem. Wcześnie dochodzi do utraty dbałości o własny wygląd, nieprzestrzegania norm społecznych, pojawiają się objawy rozhamowania (zachowania seksualne, grubiańskie dowcipy, niepokój ruchowy), pogorszenie elastyczności poznawczej – upośledzenie zdolności przystosowywania się do wymogów nowych sytuacji, nadmierna aktywność oralna (palenie, picie, jedzenie), stereotypowe i perseweracyjne zachowania.

Zwiększa się impulsywność i upór. Wcześnie następuje utrata krytycyzmu w stosunku do choroby. Depresja i lęk oraz labilność emocjonalna także występują we wczesnym okresie choroby. Falująco występują urojenia , dziwaczne interpretacje hipochondryczne, bladość afektywna (tępy afekt), utrata empatii, aspontaniczność i apatia. Równolegle występują zaburzenia mowy polegające na ograniczeniu wypowiedzi słownych, w otępieniu o nasileniu średnim – stereotypie wyrazów i fragmentów zdań, objawy echolalii, a w końcowym etapie mutyzm.

Otępienie naczyniopochodne

W otępieniu naczyniopochodnym zaburzenia funkcji poznawczych pojawiają się zwykle nagle, a u części chorych wiążą się z przebytym udarem mózgu. W pierwszym okresie choroby obserwuje się nierzadko poprawę trwającą do następnego „skokowego” pogorszenia, skojarzonego lub nie z kolejnym udarem. W badaniu neurologicznym z reguły stwierdza się obecność objawów świadczących o ogniskowym uszkodzeniu mózgu.

Otępienie podkorowe charakteryzuje się spowolnieniem procesów myślowych (bradyphrenia) i niemożnością wykorzystywania nabytej wiedzy. Towarzyszy temu spowolnienie ruchowe, apatia, depresja, drażliwość, płaczliwość. Obraz kliniczny często ma charakter zespołu apatyczno-abulicznego. Objawy ogniskowe (afazja, apraksja, agnozja) występują rzadko. Początek choroby jest podstępny, przebieg powolnie postępujący bez okresów zaostrzeń charakterystycznych dla otępienia naczyniopochodnego korowego. Z tego względu otępienie podkorowe sprawia duże trudności w różnicowanie z otępieniem typu alzheimerowskiego.

Najczęstsze przyczyny demencji


Przyczyny demencji starczej to przede wszystkim zmiany zwyrodnieniowe typu alzheimerowskiego (50%) i w drugiej kolejności patologia naczyniowa (13%). Pierwsza przyczyna – to pierwotne zwyrodnienie mózgu, druga jest wtórna do patologii (najczęściej miażdżycowej) naczyń.
Trzecim co do częstości typem otępienia jest proces mieszany naczyniowy i alzheimerowski (25%).
Wśród zwyrodnień pierwotnych w ostatnim okresie coraz częściej podkreśla się możliwość występowania choroby rozsianych ciał Lewy’ego, a także zwyrodnienia czołowo-skroniowego nie będącego amyloidozą.

Podawana w literaturze duża rozbieżność częstości występowania tych dwóch ostatnich zespołów otępiennych spowodowana jest trudnościami w różnicowaniu z chorobą Alzheimera.

Pozostałą grupę stanowią przypadki otępienia całkowicie lub częściowo „odwracalnego” występującego w przebiegu schorzeń internistycznych lub neurologicznych omawianych wcześniej.

Opracowanie: Paulina Młynarczyk, psycholog

LITERATURA TEMATU:

Psychogeriatria, redakcja naukowa- PZWL, Warszawa 2017

Organizacja opieki nad osobami z demencją w Polsce na tle krajów rozwiniętych i rozwijających się, Magdalena Durda, http://gerontologia.org.pl

Depresja i otępienie–problem kliniczny, Tadeusz Parnowski, http://old.ipin.edu.pl


Zaburzenia językowe w demencji w ujęciu neuropsychologii klinicznej
, Ewa M. Szepietowska, Beata Daniluk, http://ptnzs.org.pl

Demencja starcza – przyczyny, objawy, rodzaje
4.3 (85%) 4 votes

Ten wpis ma 0 komentarzy

Zostaw komentarz